Brainstorm #Onderwijs2032

 

Wat hebben leerlingen die nu op school beginnen nodig om in 2032 klaar te zijn voor de arbeidsmarkt? Welkom op de verslagpagina van de brainstorm rondom #Onderwijs2032.

Op 17 november 2014 gaf staatssecretaris Dekker bij De Wereld Draait Door (DWDD) de aftrap voor een nationale maatschappelijke dialoog over de toekomst van het onderwijs. Dit gebeurt onder de noemer Onderwijs2032.

De nationale brainstorm over het onderwijs van de toekomst staat aan de basis van deze maatschappelijke dialoog. Staatssecretaris Sander Dekker ontving duizenden ideeën via #Onderwijs2032. Dit onderzoek omvat een inventarisatie van groepen (actoren) die over dit onderwerp hebben nagedacht, zoals onderwijsmedia, leerkrachten, ouders en ouderenorganisaties en betrokken burgers. Ook onderzoeken we de thema’s, onderwerpen en argumenten uit deze brainstorm. De resultaten van dit onderzoek vormen de input de maatschappelijke dialoog.

Samenvatting

Verreweg de meeste berichten gaan over de discussie Onderwijs2032. Dit komt deels door de oproep die staatssecretaris Dekker deed in televisieprogramma De Wereld Draait Door. Veel kijkers hebben naar aanleiding van deze oproep een bericht geplaatst over de dialoog, zonder zelf een specifieke opmerking te maken of een constructieve inbreng te leveren. Ook hebben veel mensen de oproep via bijvoorbeeld retweets verspreid of een kritische noot geplaatst bij de discussie. Hieronder geven we een samenvatting van de belangrijkste onderwerpen en thema’s die in de dialoog aan bod zijn gekomen.

Sociale aspecten

Opvallend is de grote hoeveelheid berichten rondom de sociale aspecten van het onderwijs. Deze berichten gaan vooral over de thema’s ‘zelfontplooiing en creativiteit’ en ‘sociaal-emotioneel leren/pesten’. Veel mensen vinden dat het onderwijs een nieuwe rol moet krijgen om kinderen klaar te stomen voor het leven. Bijvoorbeeld door kinderen te inspireren met verschillende activiteiten, mensen, kennis en vakgebieden. Ook moet er meer aandacht zijn voor het bijbrengen van sociale vaardigheden, zodat jongeren zelf in staat zijn een eigen pad te kiezen en te volgen. Belangrijk aspect hierbij is het benutten van de nieuwsgierigheid van kinderen: zelf willen en kunnen ontdekken moet meer worden gestimuleerd. Het ontplooien van creativiteit in een ‘cultuur van creativiteit’, waarin buiten kaders mag worden gedacht en ontdekt, wordt daarbij veel genoemd.

Hieraan gerelateerd is ook het thema pesten. De rol van het onderwijs in de ontwikkeling van sociale vaardigheden (en meer specifiek de sociaal-emotionele ontwikkeling) wordt ook hierbij vaak genoemd. Als leraren meer aandacht geven aan sociale vaardigheden, kan pesten worden tegengegaan. Zowel tussen kinderen onderling, als richting leraren. Ook het relatief nieuwe fenomeen cyberpesten komt veelvuldig in de berichtgeving voor.

Toepasbare kennis versus universele vaardigheden

Er is een spanningsveld tussen het pleidooi dat onderwijs meer aandacht moet geven aan de ontwikkeling van toepasbare kennis, en het leggen van de nadruk op de ontwikkeling van universele vaardigheden. Volgens het laatste pleidooi kunnen we nu niet inschatten welke vaardigheden nodig zijn op de arbeidsmarkt van 2032. Daarom kan het onderwijs zich beter richten op de ontwikkeling van universele vaardigheden, zoals sociale vaardigheden. Deze zijn – onafhankelijk van de tijdgeest – van meerwaarde voor de arbeidsmarkt.

Leerling en leraar centraal

In de brainstorm benadrukken veel mensen het belang van de betrokkenheid van leerlingen bij Onderwijs2032. Zij moeten en kunnen zelf aangeven wat hun behoeften zijn. Er moet bovendien meer ruimte komen om het onderwijs op leerlingen aan te passen. Iedere leerling is uniek, maar dit wordt te weinig onderkend in het huidige onderwijssysteem. Leerlingen worden in de ontwikkeling van hun talent beperkt door normeringen, één curriculum en een ‘toetscultuur’.

Daarnaast mag de leraar ook een belangrijkere rol spelen. En er mag meer vertrouwd worden op het vakmanschap van de docent. Niet alleen voor de klas, maar ook bij de vaststelling van het visiedocument van Onderwijs2032 moeten docenten een belangrijke rol spelen. Vrijheid en vertrouwen geven aan docenten draagt bij aan het plezier, de passie en betrokkenheid van leraren, en daarmee aan de kwaliteit van het onderwijs.
Tegelijkertijd vinden we ook een kritische noot richting de docenten: zij moeten op hun beurt open staan voor veranderingen en nieuwe uitdagingen.

Specifieke vakken en vaardigheden

Een van de meest gehoorde suggesties is dat er meer aandacht moet zijn voor praktische vaardigheden in het onderwijs. De deelnemers aan de brainstorm doen een aantal suggesties, we lichten er een aantal uit:

  • Programmeren en ICT komen veel voor. Nederland loopt achter op andere landen. Vooral programmeervaardigheden komen goed van pas in de toekomst. Kinderen kunnen dit zelfs spelenderwijs leren. Het omgaan met iPads in het onderwijs is daarom belangrijk. Kanttekeningen zijn er wel, zoals individualisering door het gebruik van digitale middelen en de onverminderde meerwaarde van pen en papier.
  • Ondernemen moet meer aandacht krijgen in het curriculum. Een intensievere samenwerking tussen het onderwijs en bedrijfsleven kan meerwaarde opleveren. Zo kan het bedrijfsleven vaker gastlessen geven.
  • Een ander thema is techniek. Met name het veel verspreide bericht hierover vanuit het ministerie van OCW wordt gerelateerd aan een betere samenwerking met het bedrijfsleven. Er zijn immers veel vacatures voor technici.
  • Natuur wordt ook veel genoemd: meer naar buiten gaan. De berichtgeving lijkt een direct gevolg te zijn van de aanwezigheid van een boswachter in de uitzending van De Wereld Draait Door waarin staatssecretaris Dekker de aftrap voor de dialoog gaf.
  • Er wordt gepleit voor meer aandacht voor voeding en gezondheid binnen het onderwijsprogramma. De meest genoemde reden is overgewicht van kinderen. Ook verbeteren de leerprestaties door een gezonde leefstijl.
  • Tot slot is goed leren lezen en schrijven een belangrijk terugkerend onderwerp, vooral om leesachterstand te voorkomen. Enkele critici vragen zich af of deze vaardigheid in 2032 nog wel nodig is. Tegelijkertijd zeggen anderen onverminderd veel waarde te hechten aan goed kunnen schrijven.

Inspiratie van elders

Er wordt verschillende malen gerefereerd aan het onderwijs in Schotland. Dit komt deels door het bezoek dat staatssecretaris Dekker heeft gebracht aan Schotland. Ook andere landen worden genoemd. De schrijvers van deze berichten adviseren om goed naar deze best practices te kijken tijdens de vormgeving van een nieuw curriculum in Nederland.

Thema’s

Hieronder bespreken we uitgebreider de thema’s die in de brainstormfase van #onderwijs2032 aan bod zijn gekomen. We geven inzicht in de onderwerpen, posities en argumenten die vaak worden genoemd, of juist ontbreken in de brainstorm. Om dit op een gestructureerde manier te doen zijn de bijdragen die mensen hebben geleverd zoveel mogelijk ingedeeld in 14 thema’s.
Hiervoor zijn alle berichten gecodeerd op basis van kernwoorden. Onderaan deze pagina, onder de kop ‘Over’ is een beschrijving te vinden van de methode die hiervoor is gebruikt.

De grafiek geeft een goed beeld van de verhoudingen tussen de thema’s die aan bod zijn gekomen tijdens de brainstorm. Niet alle thema’s zijn echter even ‘natuurlijk’ komen bovendrijven. De thema’s ‘zelfontplooiing en creativiteit’ en ‘natuur’ bijvoorbeeld, zijn behoorlijk aangewakkerd door het televisieprogramma De Wereld Draait Door, waarin staatssecretaris Dekker de aftrap gaf voor Onderwijs2032. Bij ‘techniek in onderwijs’ zijn bovendien veel berichten afkomstig van mensen die het ministerie van OCW, Sander Dekker of Techniekpact herhalen. Dit neemt niet weg dat ieder van de bovenstaande thema’s bestaat uit honderden tot duizenden berichten.

Tijdens de brainstorm is een breed scala aan onderwerpen aan bod gekomen. Berichten hebben bijvoorbeeld betrekking op specifieke vaardigheden die mensen moeten leren, zoals ‘programmeren en ICT’, ‘lezen en schrijven’ en ‘techniek in onderwijs’. Tegelijkertijd is er ook aandacht voor ‘soft skills’, zoals ‘zelfontplooiing en creativiteit’ en ‘sociaal-emotioneel leren / pesten’. Daarnaast gaan berichten in op de rol van de leraar en leerling in het onderwijs. Tot slot kaarten een behoorlijk aantal mensen de rol van het bedrijfsleven in het onderwijs aan, en wordt gesteld dat ook lichamelijke opvoeding onderdeel moet zijn van de onderwijsagenda.

Er zijn ongeveer 4.400 berichten die we niet hebben kunnen coderen op basis van de gebruikte zoektermen, maar wel hebben gelezen. De berichten in deze categorie zijn meestal te algemeen of te kort om bij een thema onder te

brengen. De meer inhoudelijke berichten in deze groep zijn wel relevant voor de dialoog, maar vormen samen geen duidelijke thema’s (bijvoorbeeld omdat ze slechts enkele keren terugkomen). Voorbeelden hiervan zijn duurzaamheid, mensenrechten en thuisonderwijs.

Veel terugkerende thema’s – die ook zijn opgenomen in bovenstaande grafiek – zijn:

  • Toepasbare kennis versus universele vaardigheden (n = 1.391)
  • Zelfontplooiing en creativiteit (n = 3.132)
  • Sociaal-emotioneel leren/pesten (n = 1.661)
  • Betrekken van de leerlingen bij (de discussie over) de onderwijsvorming (n = 3.883)
  • Maatwerk: onderwijs dat aansluit bij de leerlingen (n = 1.858)
  • Rol van de leraar (n = 1.072)
  • Programmeren en ICT (n = 920)
  • Techniek in onderwijs (n = 569)
  • Natuur (n = 815)
  • Voeding en bewegen (n = 588)
  • Lezen en schrijven (n = 491)
  • Ondernemen en bedrijfsleven (n = 479)
  • Inspiratie van elders (n = 239)
  • Discussie (n = 6.914)

Een behoorlijk deel van de reacties heeft betrekking op de rol die toepasbare kennis moet spelen in het onderwijs. Veel mensen vinden dat de kennis en vaardigheden die in het Nederlandse onderwijs worden onderwezen lang niet altijd aansluiten bij de vaardigheden die nodig zijn in de samenleving. Over hoe dit probleem het beste kan worden opgelost, verschillen de meningen.

Een deel van de deelnemers aan de brainstorm betoogt dat het onderwijs zich meer moet richten op harde vaardigheden waarvan we verwachten dat deze in 2032 goed van pas komen. Voorbeelden hiervan zijn programmeren, talen als Chinees en Spaans en meer praktijkdagen. Daarnaast moet in algemene zin meer aandacht zijn voor praktische vaardigheden die mensen in het dagelijks leven nodig hebben, zoals verstandig omgaan met geld. Nu veel informatie dankzij het internet vrijwel altijd en overal beschikbaar is, zou er minder ‘gestampt’ moeten worden en kunnen leraren meer aandacht geven aan slim zoeken.

Er zijn ook mensen die het vraagstuk over vaardigheden vanuit een ander perspectief benaderen, en daarmee tot een tegenovergestelde conclusie komen. Omdat de ontwikkeling van de samenleving zeer onvoorspelbaar is, kunnen we nu niet inschatten welke vaardigheden er in 2032 nodig zijn op de arbeidsmarkt. Dit wordt onder andere betoogd door Beter Onderwijs Nederland. We moeten ons daarom niet richten op harde vaardigheden, maar juist op universele en tijdloze competenties, die een meerwaarde hebben, onafhankelijk van de ontwikkeling van de samenleving. Ook voor deze algemene competenties wordt een aantal suggesties gedaan. Zo stellen mensen voor een curriculum op te bouwen rondom de vragen die “mensen al duizenden jaren stellen over de natuur en hun eigen bestaan” en moeten leerlingen leren om handelsgericht te observeren. Ook worden samenwerken, communiceren, kritisch denken en creativiteit vaak genoemd.

Daarnaast krijgen klassieke vakken bijval. We vinden het nog steeds belangrijk dat Nederlanders foutloos kunnen spellen, kunnen schrijven met een pen en uit het hoofd kunnen rekenen. Ook wordt het belang van kennis over de Nederlandse taal benadrukt, onder andere op GeenStijl. Deze kennis is de afgelopen jaren enigszins weggezakt, en moet weer worden teruggebracht op het oude niveau.

Hieronder lichten we per onderwerp een aantal typerende en/of toonaangevende berichten uit:

Vakken die aansluiten op de eisen van 2032

  • “Waarom niet gewoon Spaans in plaats van Frans, of eventueel Chinees? Ook Duits is niet echt nuttig meer.. ”
  • “Wat heb je eigenlijk nodig op de arbeidsmarkt van 2032? Ik zeg: leer programmeren! #CodeUur
  • “Het bevorderen van executieve functies, minder tijd aan overbrengen van kennis die je kunt opzoeken op internet”
  • “Laat leerlingen meer praktijkdingen doen zodat ze zien waarvoor ze leren, in plaats van dat ze alleen maar loze sommen maken”
  • “Betrek het bedrijfsleven erbij om de benodigde competenties in kaart te brengen en deze integreren in het onderwijscurriculum”

Aandacht voor bredere ontwikkeling

  • “Niemand weet welke kennis en vaardigheden leerlingen in 2032 nodig hebben, laat staan in 2070. Wel welke competenties!”
  • “Life-skills zijn belangrijk. Niet alleen theorie, maar ook praktijk: hoe los je problemen op? http://wikieducator.org/Learning_and_Teaching_in_Practice/Action_competence
  • “Juf van het jaar @CoolsFemke geeft naast rekenen en taal ook mindfullness. #onderwijs2032 vraagt om meer nieuwe ideeën.”
  • “Betekenisvol (zowel cultureel als persoonlijk), brede ontwikkeling, half-open curricula, handelingsgericht observeren,onderzoekend leren (op micro-, meso- & macroniveau), participatie in sociaal-culturele praktijken”
  • “Hoe leren kinderen het beste en wat hebben ze daarvoor nodig? Scholen van Morgen kan al vandaag. Begin met ontdekkend leren.”
  • “Volgens mij heb je voor de toekomst het creatief inzetten van beschikbare technologie en kennis nodig. Vindingrijkheid dus!”

‘Klassieke’ schoolvakken moeten nog steeds een rol spelen

  • “Optellen, aftrekken, delen, vermenigvuldigen, rekenen met breuken, differentiëren, integreren, herleiden. @SanderDekker #onderwijs2032
  • “Mijn idee voor #onderwijs2032 : 1. Schrijven (met de hand) 2. Lezen 3. Rekenen (uit het hoofd) 4. Spellen (foutloos) 5. Gedrag 6.Vlijt”
  • “In de praktijk merk ik hoe belangrijk taal, begrijpend lezen en studievaardigheden zijn. Laatste wordt ondergewaardeerd”

Praktische vaardigheden die later nodig zijn

  • “Leer kinderen op school omgaan met geld. Inkomsten afstemmen op uitgaven, sparen en omgaan met schulden.”
  • “Elke leerling leert op school wat te doen bij een hartstilstand #onderwijs2032 dankzij #reanimatieonderwijs http://t.co/H0EGV1aN5q

Een flink aantal berichten (meer dan 3.100) gaat over zelfontplooiing van kinderen en de rol van het onderwijs hierin. Het onderwijs moet kinderen helpen om te ontwikkelen tot evenwichtig mens en hen zo voorbereiden op het verdere leven. Uitgangspunt hierbij is dat kinderen nieuwsgierig en leergierig zijn, waar het onderwijs zo veel mogelijk op moet aanhaken. Veel mensen geven aan dat kinderen – door hen op de juiste manier te stimuleren – zelf hun pad kunnen vinden naar de kennis die zij nodig hebben. Hiermee wordt het zelflerend vermogen van kinderen benut. Een kritische vraag die anderen daarbij stellen: gaan kinderen echt zelf de wereld ontdekken?

Verschillende vaardigheden en competenties worden genoemd waarmee kinderen zichzelf verder kunnen ontplooien. Het gaat bijvoorbeeld om kritisch denken, leren vragen te stellen, problemen oplossen, omgaan met verantwoordelijkheid en het vormgeven van een eigen mening. Kinderen kunnen zelf hun onderzoeksvragen bepalen. Er moet ruimte zijn om buiten kaders te denken, te twijfelen, te struikelen en hiervan te leren. Kinderen worden tot zelfontplooiing gestimuleerd in een omgeving waarin zij in aanraking komen met een grote diversiteit aan volwassenen en kinderen, activiteiten en ontwikkelingen. In verschillende berichten lezen we suggesties voor het creëren van een cultuur van creativiteit in het onderwijs, waarmee ontwikkeling en zelfinzicht verder worden gestimuleerd. Deze voorstellen gaan voornamelijk over taal, muziek, handvaardigheid, dialoog en fantasie.

Hieronder lichten we per onderwerp een aantal typerende en/of toonaangevende berichten uit:

Onderwijs bereidt kinderen voor op het leven

  • “Een kind moet zich kunnen ontwikkelen tot evenwichtig mens,” zegt @Kinderombudsman Marc Dullaert.
  • “Bereid leerlingen niet alleen voor op de arbeidsmarkt, maar ook op het leven. Moedig ze aan hun passies te volgen.”

Nieuwsgierigheid en leervermogen van kinderen

  • “Robbert Dijkgraaf: http://t.co/e2AGlpehAn “De leerknop bij kinderen staat aan! School en ouders: blijf van de uit-knop af””
  • “Onderwijs gaat niet alleen over basisvaardigheden, het gaat om nieuwsgierigheid wekken & leren ontdekken”
  • “En romantische constructivisten denken dat leerlingen uit eigen beweging wel de wereld ontdekken”

Vaardigheden en competenties waarmee kinderen zich kunnen ontplooien

  • “Kritisch denken en creatief om leren gaan met problemen zijn de basis #21stcenturyskills
  • “Leerlingen met hoge cijfers zijn vooral goed in opgeleid worden. Leer ze zelf nadenken en problemen oplossen”
  • “‘Scholen moeten kinderen leren twijfelen.’ Mooie bijdrage aan #onderwijs2032 vandaag in #Tubantia #opinie”
  • “Kinderen willen graag zelf onderzoeken en ontdekken. Geef ze die ruimte!”
  • “Diversiteit, eigenheid, eigenaarschap, zelf leren leren, verantwoordelijkheid delen, spelen, beleven, doorvoelen en vieren”
  • “Dr. Bill Law: “Je leert niet voor een examen maar voor een heel leven” #hco ondersteun pubers in zelfkennis”
  • “#nieuwevakkenopschool zelfreflectie, persoonlijke ontwikkeling, communicatie”
  • “En als we kinderen nou eens leren cadeautjes in zichzelf te zoeken in plaats van bij de boom of schoen..?”

Cultuur van creativiteit

  • “Inspireer kinderen en jongeren om hun passies te kennen en om te zetten naar leren, leven en keuzes: www.unitedbypassion.com
  • “Laat kinderen al jong kennismaken met allerlei instrumenten, sporten, en creativiteit om te kiezen #hobby talentontplooiing?”
  • “Bezie kinderen als ‘natuurtalenten’, niet als ‘kasplantjes’ #onderwijs2032 Dus: rijke leeromgeving met inspirerende kinderen & volwassenen.”
  • “MinOCW: Scholiere Fien wil op school meer haar fantasie kunnen gebruiken. http://t.co/LjQCujn8vg
  • “Als je een leerling wilt verleiden tot leren, moet je eerst zijn hart raken en daarna pas de hersenen”
  • “Grootste les? Ruimte leidt tot creativiteit bij docenten en onderwijs”
  • “#Ontwerp een #schoolsysteem dat uitgaat van positieve benadering. Belonen in plaats van bestraffen stimuleert #talentvorming!”

Iets meer dan 200 reacties gaan over sociaal-emotioneel leren en/of pesten. Hierin komen drie onderwerpen aan bod:

  1. De grote bijdrage die een lesprogramma sociaal-emotioneel leren kan leveren aan de emotionele ontwikkeling van kinderen.
  2. De persistentie van pesten als probleem op veel scholen (zowel tussen leerlingen onderling als richting docenten).
  3. Het opkomende fenomeen cyberpesten.

Hieronder lichten we per onderwerp een aantal typerende en/of toonaangevende berichten uit:

Sociaal-emotioneel leren:

  • “#SociaalEmotioneelLeren : gezonder schoolklimaat + minder pesten + betere prestaties. #3vliegenin1klap”
  • “#SociaalEmotioneelLeren het beste middel tegen #pesten !”
  • “CPB: Stimuleren persoonlijke ontwikkeling op scholen verbetert sociaaleconomische uitkomsten http://ow.ly/G2wZL #mf2020
  • Weblog GeenStijl: “Ja, ethiek ja. Een ouderwets klassiek Grieks vak. Over waarde en normen nadenken. En morele grenzen. Niet omdat school een soort bakfietsmoederiaans foeivingertje moet uitspreken over kinderen om ze een bekrompen moraal bij te brengen. Integendeel. Ethiek zou een vak moeten zijn waarbij kinderen van kleins af aan nadenken en meedenken over grenzen, wetten en wat wel en niet kan. Zonder juist of onjuist. Laat ze het zelf maar uitvogelen. Schuif een paar dilemma’s op niveau hun kant op. Leer ze debatteren en discussiëren. Leer ze stellingen innemen waar ze het niet mee eens zijn. Leer ze humor gebruiken om te spelen met ethiek en het belang van bijvoorbeeld cabaret, sofisten en jokers. En voila, tolerantie en ruimdenkendheid en zelfkritiek zijn aangeboren.”
  • “Er moet meer ruimte voor het gesprek komen over ethiek, gevoel en moreel in de klassen.”
  • “Aandacht voor sociaal-emotionele ontwikkeling in #onderwijs. Leven, samenleven, empathie, ethiek. Belangrijke waarden voor #onderwijs2032

(Cyber)pesten:

  • “1 op de 3 leraren wordt gepest op school. Pesten op het werk krijgt eindelijk aandacht van het ministerie. Voorkom pesten als vak”
  • “Iedereen een fijne schooltijd geven waar leerlingen zelfverzekerder van worden en talenten in kunnen zetten #pesten
  • “Ik pleit voor vak ‘online': cyberpesten, googelen, big data, gedragsveranderingen, programmeren, marketing en innovatie.”

Deelnemers aan de discussie pleiten voor het betrekken van leerlingen bij de discussie en de vorming van het onderwijs. Leerlingen zouden hier zelf ook wat over te zeggen moeten hebben, en kunnen bovendien zelf goed aangeven wat zij nodig hebben. Tegelijkertijd zijn er ook mensen die zich afvragen of kinderen zelf wel weten wat ze nodig hebben.

Hieronder lichten we per onderwerp een aantal typerende en/of toonaangevende berichten uit:

De rol van leerlingen in onderwijsvorming

  • “Onderwijsvernieuwing is hard nodig, alleen gaat dat steeds over de leerling en niet met de leerling http://t.co/6io1AHmlvO
  • “Met docenten en leerlingen, zo min mogelijk met bestuurders: die hebben hun kans gehad.”
  • “Goedemaandagmorgen! Wat hebben jouw leerlingen te zeggen over hun lessen? http://t.co/6io1AHmlvO- Onderwijsvernieuwing is hot. Iedereen heeft er ideeën over. Maar luistert er ook iemand naar de leerling? ‘School is een grote …”

Voorbeelden van suggesties

  • “Start door @CoolsFemke van #Svdl14 is veelbelovend: “leerlingen die lesgeven boeien meer dan docenten” #onderwijs
  • “Ga eens langs op #democratischescholen zoals @bsdevallei, daar ervaren de leerlingen nu al het #onderwijs2032.”
  • “Neem aan dat brede afspiegeling leerlingen? Niet alleen de hoogvliegers?”
  • “Idee: elke week pitchen de leraren hun lesplannen. De leerlingen kiezen zelf met wie ze in zee gaan”

Ieder kind is uniek, ontwikkelt anders en heeft eigen sterke en zwakke kanten. Dit vraagt om onderwijs dat meer gericht is op het kind zelf. Zo kunnen we het beste uit kinderen te halen en talenten ontwikkelen en benutten. Hiervoor moet niet één curriculum worden vastgesteld, maar is diversiteit nodig om maatwerk te kunnen leveren.
Er worden verschillende suggesties gedaan om het onderwijs beter aan te laten sluiten bij leerlingen. Voorbeelden zijn kleinere klassen, onderwijs op niveau en tempo van het kind en beter afstemmen van onderwijs op leerlingen die bijvoorbeeld introvert of hoogbegaafd zijn. Ook wordt er gesproken over het beperken van de ‘toetscultuur’ om zo algemene normeringen tegen te gaan en meer diversiteit mogelijk te maken.

Hieronder lichten we per onderwerp een aantal typerende en/of toonaangevende berichten uit:

Systeem versus het kind

  • “Kinderen krijgen gelijke kansen als ze ongelijk onderwijs kunnen genieten. (Sanja Nicolic) #omdenken”
  • “Onderwijs moet niet het systeem centraal stellen maar het kind, de leerling of student. #onderwijs2032 Uitgaan van verschillen en talenten.”
  • “Onderwijs moet niet het systeem centraal stellen maar het kind, de leerling of student.”
  • “Je zult toch met z’n allen een eindresultaat af moeten spreken. In de markt verwacht men toch een bepaald niveau”

Specifieke behoeften

  • “#Onderwijs2032? Eerst maar eens kleinere klassen in 2015, schrijft @pascalcuijpers http://t.co/W4aM5dWqXn
  • “Geef ook hoogbegaafde kinderen een doorlopende leerlijn. In plaats van het boek al uit, maar het jaar nog uitzitten.”
  • “Persoonlijke benadering, creativiteit, passie en menselijke interactie… Visie op onderwijs van de toekomst #FD”
  • “Zorgleerling? Ieder kind heeft zijn eigen leertempo. Geen problemen maken! #onderwijs2032 #iederzijneigencurriculum”
  • “Ieder kind blinkt ergens in uit, zegt Joke Tillemans, directeur van basisschool Mondomijn. http://t.co/2WzLPvGdVb
  • “Als je je kind regelmatig thuis moet houden omdat het anders overprikkeld raakt, waarom heet het dan “passend onderwijs”?”
  • “#onderwijs2032 niet alleen richten op de belangen van het extraverte kind lees #MeesterMagIkZijn”
  • @MinOCW: “Onderwijs volgen op het niveau van het kind”. http://t.co/PtM7azkTZU

Diversiteit in curriculum, beperking van toetsen en normeringen

  • “Heb het mijn zoons gevraagd. Ze stellen voor diploma’s af te schaffen, die dwingen tot collectieve ipv individuele keuze”
  • “Het toetsen en beoordelen, staat daar in de weg, Finland heeft er goed aan gedaan dit gewoon tot 16 jaar te verbieden. Dan kunnen kinderen weer kinderen zijn, die ruim tijd hebben om zich te ontplooien, voor ze worden ingeschaald op een niveau.”
  • “Onderzoek: ontwikkeling persoonlijkheid belangrijker voor succes dan diploma http://t.co/MpwdGrsh6x #onderwijs”
  • “Weg met toetscultuur, slaaf zijn van methodes, huiswerk om t huiswerk, focus op kennisoverdracht, afrekenen op einduitstroom #onderwijs2032
  • “In tijden waarin alles meetbaar wordt, wordt het onmeetbare onmetelijk belangrijk.”

In de reacties op Onderwijs2032 hebben we bijna 1.000 berichten gevonden over programmeren en ICT-toepassingen in het onderwijs. De meeste berichten pleiten voor programmeren als standaard onderdeel van het onderwijscurriculum. Nederland zou op dit gebied behoorlijk achterlopen op bijvoorbeeld Estland en het Verenigd Koninkrijk, waar het vak al standaard wordt gegeven.

Ook over de vorm waarin dit nieuwe vak moet worden aangeboden hebben mensen zich uitgelaten. Zo zou dit op de lagere school niet in de vorm van een klassiek vak moeten worden gegeven. Programmeren kan – vooral bij kinderen – ook heel goed spelenderwijs worden aangeleerd. Ook stimuleert programmeren de creativiteit bij kinderen.

Daarnaast is er de nodige aandacht voor iPads in de klas en iPadscholen. Leren via een iPad sluit goed aan bij de “21st century skills” die kinderen tegenwoordig in het onderwijs mee moeten krijgen.

Er wordt echter ook een aantal kanttekeningen geplaatst bij meer toepassing van ICT in het onderwijs. Zo vraagt Joke Voogt – bijzonder hoogleraar ICT & Curriculum – zich af of maatwerk in het onderwijs door ICT niet zou kunnen leiden tot nog meer individualisering. Ook vindt een aantal mensen dat papier nog steeds meerwaarde heeft ten opzichte van bijvoorbeeld de iPad. Zo is het makkelijker om informatie vanaf het papier op te nemen.

Hieronder lichten we per onderwerp een aantal typerende en/of toonaangevende berichten uit:

Programmeren moet standaard onderdeel van het curriculum worden

Spelenderwijs programmeren

Op dit gebied valt veel te leren van andere landen. Bijvoorbeeld Estland, Engeland

  • “We moeten zoals Engeland programmeren opnemen in het curriculum op middelbare scholen”
  • VNO-NCW: “Bij #ict onderwijs hoort niet alleen programmeren, maar ook digiskills. Lees hoe Estland het doet: http://ow.ly/EnwVq #onderwijs2032”. (Het bericht verwijst naar een uitgebreid artikel over de toekomst van het onderwijs op de website van VNO-NCW)
  • “Nieuw vak invoeren: programmeren. Bereidt jongeren voor op hun toekomst; leert ze analyseren, logica. Zie Engeland”
  • “Terug in NL mis ik goed ICT onderwijs”

Aandacht voor de iPad op scholen

Vragen en kritiek bij verdere digitalisering

  • “Maatwerk in onderwijs dmv ICT, leidt dat tot individualisering? vraagt prof Joke Voogt. #Oratie #onderwijs2032
  • “Ipads vervangen de boeken, ja of nee? Is dat wel zo’n goed idee?#onderwijs2032

Koppeling programmeren-creativiteit

  • @SanderDekker #onderwijs2032 tekenen,programmeren, electronica/robotica, creativiteit prikkelen, geen rijtjes meer stampen, succes”
  • “Leer programmeren - #onderwijs2032 – in breedste zin van het woord, niet via de gestructureerde boekjes, creativiteit motiveren.”

Een aantal mensen onderschrijft het belang van technische vakken op school. Dat doen ze vooral naar aanleiding van tweets van het ministerie van OCW, Sander Dekker en het account van Techniekpact. Daarnaast roepen verschillende mensen op om meer techniek in het onderwijs te laten terugkomen. Zij vinden dat bètavakken en ‘werken met je handen’ te veel een ondergeschoven kindje zijn geworden in het onderwijs. De achtergrond hiervan is dat er te weinig mensen met een technische opleiding in Nederland zijn. Technische vakken moetem bovendien sterker en beter afgestemd worden aan de behoeften van het bedrijfsleven. Overigens is dit geluid vaak afkomstig van mensen die zelf werkzaam zijn in de technische sector. Critici geven aan dat een focus op techniek te kortzichtig is.

Hieronder lichten we een aantal typerende en/of toonaangevende berichten uit:

Meer aandacht voor de natuur is een van de thema’s die in de brainstorm naar boven is gekomen. Vooral het bezoek van boswachter Hanne Tersmette bij De Wereld Draait Door heeft veel mensen ertoe aangezet on te stellen dat kinderen meer buiten moeten zijn. Deze stelling wordt bijna uitsluitend aangewakkerd door de aflevering van De Wereld Draait Door, en door het Ministerie van OCW die een tweet wijdde aan haar standpunt.

Hiernaast lichten we een aantal typerende en/of toonaangevende berichten uit:

Veel mensen vinden het belangrijk dat kinderen leren gezond te leven. De meesten noemen ‘genoeg beweging’ als belangrijkste onderdeel daarvan, maar ook voedingsleer wordt vaak genoemd.

Meer beweging wordt vaak niet direct gerelateerd aan het onderwijs, maar aan de persoonlijke ontwikkeling van het kind. Scholen zouden een rol moeten spelen in het tegengaan van overgewicht. Er wordt ook gewezen op wetenschappelijk onderzoek, dat uitwijst dat meer beweging zorgt voor betere schoolprestaties.

Hieronder lichten we per onderwerp een aantal typerende en/of toonaangevende berichten uit:

Algemene berichten

  • “Gevaar’ plofkinderen’. Wij willen de ‘scharrelpeuter/kleuter’ zien spelen in een rijke speelomgeving!!!”
  • “Goede ideeen bij #onderwijs2032 . Suggestie: halverwege elke schooldag half uur bewegen. Een gezonde geest in een gezond lichaam.”
  • “In #onderwijs2032 leerlingen goede voeding en voldoende beweging laten beleven om overgewicht te voorkomen?”
  • “Sport, Bewegen en gezonde leefstijl #onderwijs2032
  • “Kinderen gaan vanzelf weer bewegen als ze niet de hele dag braaf hoeven te zitten #onderwijs2032 een mens wil bewegen, punt.”

Bewegen bevordert leren

Over het onderwerp ‘lezen en schrijven’ bestaan veel uiteenlopende ideeën. Sommige mensen vinden dat deze traditionele vakken nog steeds erg belangrijk zijn en de volle aandacht verdienen. Deze groep stelt dat kinderen vaak nog niet goed genoeg kunnen lezen wanneer ze klaar zijn met school, terwijl dit nog steeds essentieel is. Ook pleiten mensen voor het behoud van bibliotheken en meer samenwerking tussen bibliotheken en scholen.

Schrijven blijkt een minder vanzelfsprekend onderdeel van het curriculum te zijn, zeker wanneer het gaat om handmatig schrijven met een pen. Hierover verschillen de meningen. Een aantal mensen is van mening dat dit overbodig wordt. Goed leren typen of programmeren is belangrijker. Tegelijkertijd stelt een andere groep dat schrijven met de hand onverminderd belangrijk is.

Hieronder lichten we per onderwerp een aantal typerende en/of toonaangevende berichten uit:

Lezen en schrijven is belangrijk

Schrijven is minder belangrijk dan andere vaardigheden

  • “Netjes leren schrijven, lijkt mij absoluut overbodig in 2032.”
  • #onderwijs2032 naast leren schrijven ook leren typen (op toetsenbord computer en met 10 vingers) op basisschool.”
  • #onderwijs2032 mijn zoon (7jr) zou heel graag leren programmeren maar moet leesbaar leren schrijven. #doeerwataan

Iets minder dan 500 berichten hebben betrekking het thema ondernemen en bedrijfsleven. Twee punten komen hierin veelvuldig naar voren: 1) ‘ondernemen’ moet zo vroeg mogelijk in het onderwijs aan bod komen en 2) onderwijsinstanties en het bedrijfsleven moeten beter samenwerken.

We lezen ook een aantal praktische suggesties voor de uitvoering van de bovenstaande punten. Zo zouden professionals uit het bedrijfsleven vaker een dag voor de klas moeten staan en moet het vak bedrijfskunde in het middelbaar onderwijs worden ingevoerd. Ook moeten de vakken die op school worden gedoceerd beter aansluiten bij de behoeften van het bedrijfsleven: “ruim 90% [van alle bedrijven is] afhankelijk van computers op de een of andere manier, weg aardrijkskunde welkom programmeren”.

Hieronder lichten we per onderwerp een aantal typerende en/of toonaangevende berichten uit:

Onderwijsinstanties en bedrijfsleven moeten beter samenwerken

  • #onderwijs2032 Van alle bedrijven is ruim 90% afhankelijk van computers op de een of andere manier, weg aardrijkskunde welkom programmeren!”
  • #onderwijs2032 = docenten die over grenzen klaslokaal kijken. Kruisbestuiving onderwijs bedrijfsleven maakt lessen maatschappelijk relevanter.”
  • “En de grootste rol voor de leraar! #mooiekans #onderwijs2032 ‘Bedrijven krijgen rol in vmbo-onderwijs /via @NOS http://nos.nl/l/733940

In het curriculum direct contact tussen onderwijs en bedrijfsleven

  • @SanderDekker School vd toekomst = professionals uit bedrijfsleven geven dagje les, bjiv. over ondernemen @Dagjelesgeven. #onderwijs2032
  • #onderwijs2032 Talent Meets Top: zorgt voor direct contact tussen MENSEN vh onderwijs, bedrijfsleven en studenten.”
  • “Het gaat niet om wat ze leren op school maar HOE. Eerder meedraaien in de praktijk van bedrijf, zelf dingen organiseren!#onderwijs2032

Ondernemen/bedrijfskunde moet zo vroeg mogelijk in het onderwijs aan bod komen

Een aantal mensen verwijst ook naar best practices uit andere landen. Schotland wordt voornamelijk veel genoemd, omdat staatssecretaris Sander Dekker daarheen is gegaan om inspiratie op te doen. De berichten die binnen dit onderwerp vallen hebben geen eenduidig thema. De gemeenschappelijke deler is dat ze verwijzen naar systemen in andere landen om inspiratie uit op te doen. Zo worden het Noorse thuisonderwijs, het Schotse Curriculum for Excellence en het Finse systeem (waarbij punten geven verboden is) genoemd. Over het algemeen zijn de verwijzingen bedoeld als positieve inspiratie. De onderliggende boodschap is dat we ook naar andere landen moeten kijken om ons systeem te verbeteren en niet alleen naar onszelf.

Schotland

  • @RindadB ging in Schotland kijken: ‘Laten we morgen beginnen, maar niet overmorgen klaar willen zijn'”
  • Ministerie van OCW: “Schotland kwam in 2008 met nieuw curriculum. Leerlingen vertellen @sanderdekker wat ze nu leren #onderwijs2032
  • “Hm zijn er nog docenten mee met @SanderDekker in Schotland? Lijkt me handig als je een curriculum gaat beoordelen.”

Andere landen

Zoals we al eerder stelden in de inleiding van dit hoofdstuk, gaat een groot deel van de berichten over Onderwijs2032 uit opmerkingen en verwijzingen naar het debat. Meer dan 6.700 berichten hebben deze insteek. Omdat deze berichten in de regel inhoudelijk minder relevant zijn voor de discussie, gaan we er in deze analyse minder diep op in. Hieronder benoemen we de belangrijkste thema’s die in dit deel van het debat aan bod komen.

Een groot deel van de berichtgeving over de discussie zelf gaat over de aftrap hiervan bij De Wereld Draait Door (DWDD) op 17 november 2014. Wanneer we kijken naar figuur 1 (Respons) zien we dat er tijdens de uitzending van DWDD verreweg de meeste berichten over Onderwijs2032 zijn verstuurd. Alleen al op 17 en 18 november 2014 zijn er meer dan 3.500 berichten verstuurd. Direct na de aftrap worden er bovendien tal van inhoudelijke suggesties gedaan. Hieronder richten we ons echter alleen op de aftrap zelf.

De overgrote meerderheid van de berichten is vrij neutraal of positief van toon. Mensen geven aan de staatssecretaris bij DWDD te hebben gezien, en laten weten dat ze hopen op een constructief debat.

Een bloemlezing uit de berichten:

  • “NL Staatssecretaris @SanderDekker bij #dwdd die niet weet wat #mindfulness
  • “Met nationaal debat #onderwijs2032 kunnen we er niet meer omheen: #onderwijs is toe aan vernieuwing. Kennis & ideeën genoeg, tijd voor actie.”

Tegelijkertijd zien we ook een aantal kritische berichten, hoewel deze zeker in de minderheid zijn. Een aantal keer weerklinkt dat er nu eens een langere periode van rust moet komen in het onderwijs.

  • “Wat is er terecht gekomen van ‘rust in de tent’ voor het onderwijs? Lees weer 1001 wijzigingsvoorstellen #onderwijs2032
  • “Vraag is niet moeten we het #onderwijs vd toekomst ontwerpen maar geven we ruimte aan de vele initiatieven die er nu al zijn.”
  • @SanderDekker: Luisteren naar burgers in het land over #onderwijs2032! Waar heb ik dit eerder gehoord? “100 dagen bustoer” #balkenende #DWDD”
  • “Sander Dekker mobiliseert knap de stupidity of the crowd om vervolgens eigen plan te trekken…..”
  • “Wat een naïeve mensen bij @dwdd trappen jullie echt allemaal in het trucje van #onderwijs2032?”
  • @dwdd Sorry hoog geschoolde onderwijsprofessionals van 2013, @SanderDekker BEGINT HELEMAAL OPNIEUW! Met verstand op nul. #onderwijs2032

Deelnemers

Tijdens de brainstormfase hebben honderden mensen ideeën aangedragen voor het onderwijs van de toekomst. De volgende groepen/invalshoeken zijn goed vertegenwoordigd:

  • Onderwijsmedia
  • Organisaties voor verandering en vernieuwing in het onderwijs
  • Leerkrachten
  • Onderwijsadviseurs
  • Onderwijswetenschappers
  • Verbinders, innovators en transitiedenkers
  • Ouders en ouderorganisaties
  • Betrokken burgers (algemeen)

Tot en met 15 januari 2015 hebben meer dan 7.000 mensen een bijdrage geleverd aan de brainstormfase van de dialoog. Sommigen door in enkele berichten hun mening te geven, anderen door met tientallen uitingen een bijdrage te leveren aan de brainstorm. Vrijwel iedereen die deel heeft genomen aan de dialoog heeft een sterke relatie met het onderwijs. Tegelijkertijd zien we dat tot nu toe weinig mensen vanuit de wetenschap (buiten de onderwijswetenschap) en het bedrijfsleven aan de dialoog hebben deelgenomen. In de online brainstorm zijn leerlingen weinig aan het woord geweest. Hier ligt een uitdaging voor fase twee van de dialoog.

Respons

In deze sectie doen we vanuit een kwantitatief perspectief verslag van de reacties die zijn binnengekomen op Onderwijs2032. Ten grondslag aan deze rapportage ligt een database met berichten over Onderwijs2032. Om deze berichten te verzamelen hebben we gebruik gemaakt van de volgende zoekopdracht:

“onderwijs2032 OR onderwijsvernieuw* OR “toekomst van het onderwijs” OR “onderwijs van de toekomst” OR “discussie over het onderwijs” OR “nieuw curriculum” OR (ideeën toekomst onderwijs) OR (idee toekomst onderwijs) OR “inhoud van het onderwijs””

Reacties per medium

Deze zoekopdracht levert vanaf de start van het traject – op maandag 17 november tot en met maandag 12 januari – 16.394 berichten op. Hieronder is de onderverdeling van deze berichten over de verschillende typen media te vinden:

Medium Aantal berichten 17-11-2015 t/m 12-01-2015
Twitter 14.539
Facebook 1.207
Blogs 374
Nieuwssites 178
Google+ 31
Blendle 22
Fora 21
Pinterest 8
LinkedIn 8
Youtube 2
Instagram 2

 

Verloop van het debat

Zoals de bovenstaande tabel laat zien is het overgrote deel van de berichten verschenen op Twitter. Facebook neemt op grote afstand een tweede plaats in. Een aanzienlijk deel van de berichten (10.068) is in de eerste vier dagen van de campagne verstuurd. Het optreden van de staatssecretaris in De Wereld Draait Door is hier grotendeels voor verantwoordelijk. Desalniettemin is er ook in de periode daarna een levendige discussie geweest. In de periode van 21 november (na de eerste stroom berichten) tot 30 december verschenen er gemiddeld 140 berichten per dag over Onderwijs2032.

Over

Methode

Om op een gestructureerde manier inzicht te bieden in de meer dan 16.000 berichten die zijn verstuurd tijdens de dialoogfase van Onderwijs2032, zijn in drie stappen de berichten geanalyseerd:

1. Verkenning
De eerste stap is het lezen van een steekproef van enkele duizenden berichten. Op basis van deze steekproef is een shortlist van thema’s opgesteld die in de brainstormfase aan bod zijn gekomen. Aan ieder thema is vervolgens een lijst met kernwoorden gekoppeld, die veel voorkomen bij het desbetreffende thema.

2. Indeling op thema’s
Aan de hand van de thema’s en kernwoorden die in stap 1 zijn vastgesteld, zijn alle 16.000 berichten uit de brainstormfase gecodeerd. Stap 1 en 2 hebben zijn

een aantal keer herhaald, om zo veel mogelijk ‘ruis‘ eruit te filteren. Op deze manier hebben we meer dan 12.000 van de 16.000 berichten in kunnen delen in een van de 14 bovenstaande thema’s. De overige 4.000 berichten zijn ook gelezen. Waar mogelijk zijn deze ingedeeld op een van de thema’s, vaak bevatten deze berichten echter geen inhoudelijke bijdrage aan de brainstorm.

3. Inhoudelijke analyse
Nadat de opbrengst van de brainstormfase door middel van stap 1 en 2 was gestructureerd, zijn we de inhoud ingedoken. Duizenden berichten zijn gelezen, om hier vervolgens de belangrijkste posities, argumenten en meningen uit inzichtelijk te maken. Het resultaat hiervan is in relatief beknopte versie in deze rapportage te lezen

EMMA Communicatie

We leven in een maatschappij van netwerken. Kennis, contacten en informatie verspreiden zich sneller, vaker, intenser. Op de golven van oude, nieuwe en allernieuwste media. Dat vraagt om andere communicatie. Om een open, luisterende houding van organisaties en individuen. Authentiek en betrouwbaar. Daar adviseren we u graag over. EMMA onderzoekt, adviseert, schrijft en traint.

EMMA Communicatie, Experts in Media en Maatschappij
www.emmacommunicatie.nl
Prinses Mariestraat 36
2514 KG, Den Haag
Tel: 070 – 87 00 460

Dit onderzoek is uitgevoerd door:

Jan Maessen, MSc
Onderzoeker, EMMA Communicatie
maessen@emmacommunicatie.nl

drs. Anne Verschraagen
Communicatieadviseur, EMMA Communicatie
verschraagen@emmacommunicatie.nl

Kevin Willemsen, MA
Onderzoeker, EMMA Communicatie
willemsen@emmacomunicatie.nl